استاد جلیل شهناز

پیشکشی برای شهنواز تار,استاد جلیل شهناز
 
تار یحیی
ساعت ۱٠:٢۸ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/٢/۱ : توسط : حسین رضاخانی

یحیی‏خـان (1876 ـ 1932)، نابغۀ هنر تـار‏سازی جلفای اصفهان

نویسنده: زویا خاچاطور

در ایامی نه چندان دور نسلی از استادان سازندۀ آلات موسیقی سنتی در ایران پا به عرصه گذاشتند که این هنر را در ایران شکوفا کردند و به اوج رساندند. علاقه و کشش مردم به موسیقی در عهد قاجار و ظهور هنرمندانی بزرگ در عرصۀ موسیقی چون آقا علی اکبر، آقا حسین ‏قلی، میرزا عبدالله، درویش‏خان سماع و دیگران سبب شد تا مردم به سوی هنر ساخت آلات موسیقی و صنایع وابسته به آن گرایش بیشتری پیدا کنند و هنرمندانی کارآزمـوده را در این زمـینه پرورش دهند. جست و جو در پیشینۀ تاریخ موسیقی ایران حاکی از آن است که تا قبل از دوران قاجار و حتی تا اواسط این دوره اطلاعات دقیقی از سازندگــان آلات موسیقی و هنر ساخت این آلات وجود ندارد و به جز چند اسم از جمله ایوب ‏خان تارساز، اسماعیل خــان تــارساز، غلام‏حسین‏خان تــارساز و حاجی محمد کریم‏خان به نام تازه‏ای در این زمینه بر نمی‏خوریم اما از اواخر سلطنت قاجار نسل جدیدی از تار‏سازان در تهران و اصفهان و سایر شهرها پا به عرصۀ ظهور گذاشتند، چنانکه این دوره نقطۀ عطفی در تاریخ تار‏سازی ایران به حساب می‏آید.

 
یحیی خان

اگرچه این سازندگان آلات موسیقی موسیقی‏دان نبودند و ظاهراً، خود در این زمینه نقشی نیافریدند تردیدی نیست که در شکوفایی و تکوین استعدادهای هنرمندان و نوازندگان بزرگ سهمی بسزا داشته‏اند تا آنجا که از حاصل هنر دست آنان ساخت و ساز آلات موسیقی متحول شد و همگان دریافتند که موسیقی خوب نه تنها به نوازندۀ خوب بلکه به آلات موسیقی خوب هم نیازمند است و حتی جنس و ساختار هندسی مضراب هم در تشویق و تحریک نوازنده تأثیر دارد تا چه رسد به سازی که وی نوازندۀ آن است و طبعاً، زمانی که صدای ساز دلنواز و خوش‏آهنگ باشد نوازنده را به سوی کمال و تجلی هنر راه می‏نماید. سازندگان این دوره با تکیه بر تجارب گذشتگان و نیز تجربه‏ها و سلائق شخصی خود سعی در ارائۀ الگوهای نوینی کردند که هم واجد صدادهی خوب و هم دارای زیبایی ظاهری باشد.

اما آنچه در این نوشتار بیشتر مورد توجه است ساز معروف و ملی ایران؛ یعنی، تار است که در فرهنگ کشورمان اهمیتی بسزا دارد. این ساز را در حدود هفتاد الی هشتاد سال پیش از نواحی آذربایجان به تهران آوردند. با ورود تار به ایران تحول هنر تار‏سازی آغاز شد و پس از چندی نوازندگان از دو نوع تار استفاده می‏کردند: تار قفقازی و تار فارسی.

با وجود آنکه تار قفقازی و تار فارسی ریشه‏های مشترک دارند تار فارسی در سدۀ اخیر به علت نبوغ و حس شگرف زیبایی‏شناسانۀ نژاد ایرانی ( و البته، هم ‏وطنان ارمنی) با سرعتی عجیب روندی تکاملی را هم از نظر صدادهی و هم از نظر شکل ظاهری طی کرده است؛ تکاملی که در حالت عادی قاعدتاً می‏بایست چند سده به طول می‏انجامید. حال آنکه تار آذربایجانی امروز با نمونۀ مشابه آن در قرن گذشته تفاوت چندانی (غیر از تعداد سیم ‏ها و تزیینات ظاهری) ندارد و تغییری اساسی در آن روی نداده است.

یحیی تار ساز، نفر نشسته سمت چپ که تیشه بدست دارد.

به همراه استاد بزرگ حسینقلی و یارانش

 
 

ادامه مطلب را مطالعه کنید